इथेनॉल मिश्रित डिझेलमुळे ट्रॅक्टर, पिकअपचे इंजिन खराब झाल्यास जबाबदार कोण? शेतकरी चिंतेत; स्पष्ट धोरणाची मागणी

महेश साळुंके संपादकीय

सरकारकडून इंधनात इथेनॉलचे प्रमाण वाढवण्यावर भर दिला जात असला, तरी या धोरणामुळे ग्रामीण भागातील शेतकरी आणि वाहनधारक मोठ्या अडचणीत सापडण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. डिझेलमध्ये इथेनॉलचे मिश्रण केल्याने ट्रॅक्टर, पिकअप आणि मोठ्या मालवाहू गाड्यांचे इंजिन तसेच इतर सुटे भाग खराब झाल्यास त्याची नुकसानभरपाई कोणाकडून मिळणार, असा संतप्त प्रश्न आता शेतकरी विचारत आहेत.
नेमकी अडचण काय?
इथेनॉलमध्ये हवा किंवा वातावरणातील ओलावा (पाणी) शोषून घेण्याचा गुणधर्म असतो. डिझेलमध्ये इथेनॉल मिसळल्यामुळे जुने डिझेल पंप, इंजेक्टर, नोझल आणि रबर पाईप लवकर खराब होण्याचा धोका असतो. विशेषतः BS-4 किंवा त्यापेक्षा जुन्या बनावटीच्या ट्रॅक्टर व पिकअप वाहनांमध्ये अशा इंधनाचा वापर केल्यास इंजिन बिघाडाचा मोठा फटका बसू शकतो. इंजिन दुरुस्तीचा हा खर्च सहज २० ते ३० हजारांपर्यंत जाऊ शकतो.

जबाबदारीवरून एकमेकांकडे बोट!
सध्याच्या परिस्थितीत या नुकसानीची जबाबदारी कोणाची, याबाबत कोणतीही स्पष्टता नाही:

सरकारचे धोरण: B7 डिझेल (७% इथेनॉल) हे BS-6 इंजिनसाठी योग्य असल्याचे सरकारचे म्हणणे आहे. मात्र जुन्या वाहनांसाठी अद्याप स्पष्ट मार्गदर्शक सूचना नाहीत.
वाहन उत्पादक कंपन्या: कंपन्या केवळ शुद्ध डिझेलवर चालणाऱ्या वाहनांना वॉरंटी देतात. इथेनॉल मिश्रित इंधनामुळे बिघाड झाल्यास क्लेम किंवा वॉरंटी नाकारली जाण्याची दाट शक्यता आहे.
पेट्रोल पंप चालक: आम्ही सरकारमान्य इंधन विकत आहोत, असे सांगून पंप चालक जबाबदारी झटकू शकतात.
परिणामी, इंधन सरकारमान्य असले तरी नुकसान झाल्यास शेतकऱ्यालाच न्यायालयाचे दरवाजे ठोठावे लागतील, जे सामान्य शेतकऱ्याला परवडणारे नाही.

इतर महत्त्वाचे मुद्दे व संभाव्य धोके:

इंधनाची साठवणूक: ग्रामीण भागात अनेकदा शेतकरी कॅन किंवा ड्रममध्ये डिझेल साठवून ठेवतात. इथेनॉल मिश्रित डिझेल जास्त दिवस साठवून ठेवल्यास त्यात पाणी साचून इंधनाची गुणवत्ता वेगाने खराब होते.
मायलेज आणि कार्यक्षमतेवर परिणाम: शुद्ध डिझेलच्या तुलनेत इथेनॉल मिश्रित इंधनामुळे वाहनांचे मायलेज कमी होते आणि ट्रॅक्टरचा ओढण्याचा जोर (ताकद) कमी पडू शकतो.
शेतकरी संघटनांची भूमिका: स्वाभिमानी शेतकरी संघटनेसह इतर प्रमुख शेतकरी संघटनांनी या मुद्द्यावर आक्रमक होऊन सरकारकडे स्पष्ट नुकसानभरपाई धोरणाची मागणी करण्याची गरज निर्माण झाली आहे.
शेतकऱ्यांनी काय काळजी घ्यावी?

• वाहनाच्या ‘ओनर्स मॅन्युअल’मध्ये (कौशल्य पुस्तिकेत) किती टक्के इथेनॉल मिश्रित इंधन वापरण्याची परवानगी दिली आहे ते तपासा.

• पेट्रोल पंपावर इंधन भरताना ते B7 डिझेल आहे की शुद्ध डिझेल, याची खात्री करा.

• डिझेल खरेदीचे पक्के बिल नेहमी सांभाळून ठेवा, जेणेकरून भविष्यात पुरावा म्हणून वापरता येईल.

• वाहनात जास्त दिवस डिझेल साठवून ठेवणे टाळा.
सरकारने नवीन इंधन धोरण लागू करताना जुन्या वाहनांच्या सुरक्षेचे आणि नुकसानभरपाईचे स्पष्ट नियम जाहीर करावेत, अन्यथा या धोरणाचा थेट फटका बळीराजाला बसेल, अशी भावना व्यक्त होत आहे.